Dünya Benzeri Bir Ötegezegen Adayı: HD 137010 b Astronomi Camiasını Sarsıyor
Astronomi alanında devrim niteliğinde keşifler, çoğu zaman yıllarca gözden kaçan ince ipuçlarından filizlenir. Son dönemde bilim çevrelerini coşturan HD 137010 b gezegen adayı da işte böyle sıradan görünen bir sinyalden doğdu. Eski teleskop kayıtlarında yakalanan zayıf bir gölge, Dünya'ya hayret verici ölçüde andıran bir dünya olasılığını yeniden canlandırdı.
Yaklaşık 146 ışık yılı ötede, Güneş'imize neredeyse birebir benzeyen bir yıldızın yörüngesinde dolandığı varsayılan bu cisim, bugüne dek tespit edilenler arasında Dünya'ya en yakın profillere sahip adaylardan biri olarak parlıyor.
Boyut, Dönüş Süresi ve Yıldız Özellikleri: Tuhaf Bir Benzerlik
The Astrophysical Journal Letters'ta duyurulan güncel araştırmada HD 137010 b olarak kaydedilen bu aday, çap olarak Dünya'dan sadece yüzde 6 fazla hacme sahip.
En çarpıcı detay ise yörünge periyodu: Yıldızını 355 günde bir turluyor, yani Dünya yılını yalnızca 10 gün kısaltıyor. Üstelik etrafında döndüğü yıldız da Güneş'e o kadar yakın ki; sadece bin derece daha serin ve biraz daha sönük ışıldıyor.
Serin Bir Dünya, Yine de Umut Işığı
Yıldızın düşük enerji salınımı, gezegene ulaşan radyasyonu da epey düşürüyor. Hesaplara göre HD 137010 b, Dünya'nın Güneş'ten kaptığı enerjinin üçte birinden azını alıyor. Bu da yüzey sıcaklığını -68 ile -70 derece aralığına indiriyor.
Bu koşullar, tipik bir yaşanabilir gezegenden ziyade buz tutmuş bir Mars'ı andırıyor. Gezegen, sıvı suyun teorik olarak barınabileceği "yaşanabilir kuşak"ın tam kenarında konumlanıyor.
Yine de uzmanlar ihtiyatlı bir umut taşıyor. Yoğun, karbondioksit yüklü bir atmosfer varsa, sera etkisiyle sıcaklıklar yükselebilir. Bu sayede en azından mevsimsel sıvı su birikintileri mümkün hale gelebilir.
Keşif Öyküsü: Profesyoneller Değil, Gönüllülerin Zaferi
HD 137010 b'nin macerasını büyüleyici kılan yan, kökeni. Bu ipucu, devasa gözlemevlerden değil, "Planet Hunters" yurttaş bilimi inisiyatifinden yükseldi.
Gönüllüler, Kepler Uzay Teleskobu'nun 2009-2018 K2 verilerini didik didik ederek unutulmuş sinyalleri avlıyor. HD 137010 için teleskop, 2017'de tek bir geçiş yakaladı: Yıldızın ışığı 10 saatlik kısa bir kararma yaşadı.
Genelde birden fazla geçiş şart koşulmakla birlikte, bu sinyalin derinliği ve süresi gezegenin çapı ile yörüngesi için sağlam çıkarımlar sağladı. Alexander Venner önderliğindeki küresel ekip, bu veriyi en tutarlı şekilde bir gezegenle açıklayabildi. Henüz "aday" statüsünde olsa da.
Neden Bu Kadar Değerli? Ötegezegenler Arasında Müstesna Bir Konum
Şu ana dek 6 binden fazla ötegezegen kataloglandı, fakat çoğu gaz devi veya yıldızına yapışmış kavurucu cehennemler. Güneş tipi yıldızların çevresinde Dünya-vari kayalık dünyalar nadir; üstelik çoğu inceleme için fazla uzak.
HD 137010 b burada fark yaratıyor. Göreceli yakınlığı ve aydınlık yıldızı, gelecekteki atmosfer taramaları için biçilmiş kaftan. Oksijen, metan gibi yaşam izleyicisi gazlar, James Webb gibi teleskoplarla aranabilir.
Tabii önce varlığı teyit edilmeli. Yıllık yörünge, geçişlerin seyrekleşmesine yol açıyor. Ve yaşamı doğrularsa bile, oraya varmak binlerce, hatta on binlerce yıl alır – şimdilik rüya gibi.
